Usı jıldıń 31-oktyabr kúni Nókis qalasındaǵı Berdaq atındaǵı Qaraqalpaq mámleketlik akademiyalıq muzıkalı teatrında Qaraqalpaqstan Respublikasındaǵı tuńǵısh joqarı oqıw ornı Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutınıń 90 jıllıǵına arnalǵan «Qaraqalpaqstandaǵı birinshi ilim-bilim dárgayına 90 jıl!» atamasındaǵı respublikalıq konferenciya hám koncert baǵdarlaması bolıp ótti.

Konferenciya instituttıń tariyxı, búgingi kúndegi jetiskenlikleri, oqıw dárgayı jámáátiniń ilimiy-pedagogikalıq baǵdarda ámelge asırıp atırǵan jumıslarınıń kórgizbesi menen baslandı. Institut turmısınan tayarlanǵan videofilm ilaj qatnasıwshılarınıń názerine usınıldı.

Ilajǵa Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesi hám Ministrler Keńesi, Respublikalıq Ruwxıylıq hám aǵartıwshılıq orayı, Joqarı bilimlendiriw, ilim hám innovaciyalar ministrligi wákilleri, sırt ellerden, sonday-aq, respublikamızdaǵı aldınǵı joqarı oqıw orınları, ilimiy-izertlew oraylarınıń ilimpazları, professorlar, belgili dóretiwshiler, kóp jıllar dawamında mámleketlik hám jámiyetlik jumıslarda islegen nuranıy ustazlar, instituttıń professor-oqıtıwshıları hám studentleri, keń jámiyetshilik hám ǵalaba xabar qurallarınıń wákilleri qatnastı.

Konferenciyada Qaraqalpaqstan Respublikası Joqarǵı Keńesiniń Baslıǵı Amanbay Orınbaev shıǵıp sóylep, ilaj qatnasıwshıların pedagogikalıq instituttıń shólkemlestirilgenine 90 jıl tolıwı menen qutlıqladı hám institutta kóp jıllardan berli jemisli miynet etip, ilim, bilimlendiriw hám jaslar tárbiyasında óz wazıypaların pidayılıq penen atqarıp kiyatırǵan bir topar pedagog xızmetkerlerge húrmetli ataq hám kókirek belgilerin tapsırdı.

Konferenciyada bayanatshılar hám shıǵıp sóylewshiler Qaraqalpaqstanda pedagogikalıq instituttı ashıwdıń tariyxıy áhmiyeti, házirgi dáwirde bilimlendiriw tarawına kadrlar tayarlap beriwdiń baslı baǵdarları haqqında maǵlıwmat berdi.

Tariyxqa názer taslasaq, ótken ásirdiń jigirmalanshı jıllarında júz bergen siyasiy ózgerisler – 1924-jılı Qaraqalpaqstan avtonomiyalı oblastınıń, keyin ala 1932-jılı Qaraqalpaqstan Avtonomiyalı Respublikasınıń dúziliwi elimizde bilimlendiriw tarawın rawajlandırıw, jańa oqıw orınlarınıń sanın kóbeytiw, xalıqtı ǵalaba sawatlandırıw arqalı adamlardıń turmısın jaqsılaw ushın tiykar jarattı. Usınday iygilikli maqsetler jolında 1934-jılı sol dáwirdegi respublikamızdıń paytaxtı esaplanǵan Tórtkúl qalasında Qaraqalpaq mámleketlik muǵallimler institutı shólkemlestirildi.

Institut elimizdiń haqıyqıy mánidegi ilim-bilimlendiriw, aǵartıwshılıq orayına aylandı. Bul jerde dáslepki jıllarda bir jıllıq hám eki jıllıq oqıw kurslarında bilim alǵan jaslar xalqımızdıń sawatlılıq dárejesin arttırıp, olardı jaqtı turmısqa baǵdarlawǵa bar kúsh-ǵayratın, bilim hám tájiriybesin sarpladı. Sonıń menen birge, institut pitkeriwshileri xalıq xojalıǵınıń túrli tarawlarında jemisli miynet etip, respublikamızdıń sociallıq-ekonomikalıq jaqtan rawajlanıwına salmaqlı úleslerin qostı.

Institutta oqıp bilim alǵan pitkeriwshiler arasınan Ózbekstan xalıq muǵallimi Allaniyaz Óteniyazov, Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xalıq jazıwshısı Tólepbergen Qayıpbergenov, Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan xalıq shayırı Ibrayım Yusupov, Xiywa qalasındaǵı «Mehribanlıq úyi» direktorı bolıp islegen Vera Pak, dúnyaǵa belgili arxeolog alım Ǵayratdin Xojaniyazovlarǵa mámleketimizdiń eń joqarı dárejedegi «Ózbekstan Qaharmanı» ataǵınıń berilgeni bul bilim orayınıń teberik ekenligin ańlatıp turǵanday boladı.

Sonlıqtan da, xalıq shayırı Ibrayım Yusupov:

«Keń dúnyaǵa kózin ashqan elimniń,
Ilhamısań sen shayırlıq tilimniń,
Qaraqalpaqqa qalıń kitap oqıtqan,
Sen teberik dárgayısań bilimniń», – dep jazǵan edi instituttıń 60 jıllıǵına arnalǵan qosıǵında.

Sonıń menen birge, Ózbekstan hám Qaraqalpaqstan iliminiń rawajlanıwına salmaqlı úles qosqan akademikler Marat Nurmuhammedov, Sabır Kamalov, Amin Baxiev, Jumanazar Bazarbaev, Husniddin Hamidov hám Abatbay Dáwletovlar da usı dárgayda bilim alǵanlıǵı bizler ushın úlken maqtanısh esaplanadı.

Ekinshi jer júzilik urıs jıllarındaǵı qıyınshılıqlarǵa qaramastan institut óz jumısların dawam ettirip, sociallıq hám ekonomikalıq tarawlar ushın joqarı mamanlıqqa iye kadrlar tayarladı.

1944-jılı húkimetlik qarar menen instituttıń 10 jıllıǵı belgilendi hám bul oqıw dárgayı Qaraqalpaq mámleketlik pedagogikalıq institutı dep atalatuǵın boldı.

Urıstan keyingi jıllar institut tariyxında rawajlanıw dáwiri bolıp, respublikamızdıń bilimlendiriwinen baslap barlıq tarawlarına qánigeler jetkerip berdi. 1945-1946-jılları institutta 235 student bilim alǵan bolsa, keyin ala olardıń sanı artıp, shólkemlestirilgen waqtınan baslap 40 jıl ishinde – 1974-jılǵa shekem instituttı pitkergenlerdiń ulıwma sanı 15 mıńǵa shamalastı. Keyin ala xalıq xojalıǵınıń túrli tarawlarına maman qánigelerdi tayarlawǵa bolǵan zárúrlikten kelip shıǵıp, 1974-jılı institut bazasında universitet shólkemlestiriw haqqında qarar qabıl etildi. Solay etip, 1976-jıldan baslap pedinstitut Nókis mámleketlik universitetine aylandırıldı.

Pedagogikalıq institut pitkeriwshilerinen Qurbanbay Abdirov, Tolıbay Sherbekov, Niyazbek Qoylıbaev, Sultamurat Qaniyazov, Alibek Kazbekov, Kamal Rzaev, Qayıpbergen Yusupov hám t.b. qaraqalpaq eliniń ekonomikalıq rawajlanıwına azamatlıq úlesin qosıp, el basqarıw isinde úlken tabıslarǵa erisken bolsa, Xojambergen Embergenov, Berdibay Qurbanov hám Qallibek Kamalovlar miynet qaharmanı degen ataqqa iye boldı.

Ótken ásirdiń 80-jıllarınan baslap respublikamızdaǵı bilimlendiriw mákemeleri ushın joqarı maǵlıwmatlı pedagog kadrlarǵa bolǵan talap artıp, bunıń nátiyjesinde 1990-jılǵa kelip elimizde pedagogikalıq instituttı qayta shólkemlestiriw máselesi kún tártibine shıqtı. 1990-jılı iyul ayında burınǵı Awqam Ministrler Keńesiniń tiyisli buyrıǵı tiykarında Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı shólkemlestirildi. Ǵárezsizlik jıllarında institut tek ǵana Qaraqalpaqstan emes, sonıń menen birge, respublikamızdıń barlıq wálayatları, hátteki Oraylıq Aziya mámleketleriniń xalıq bilimlendiriw sistemasına joqarı bilim hám kónlikpelerge iye pedagog kadrlar tayarlaytuǵın ilim hám bilimlendiriw orayına aylandı.

Jaslardıń ozıq oylı, tereń bilimge iye, zamanagóy bilimlendiriw standartlarına tolıq juwap beretuǵın jetik qánigeler bolıp jetisiwi ushın jańa tálim baǵdarları, fakultetler shólkemlestirilip, olarda oqıw-tárbiya hám ilimiy-izertlew jumısların alıp barıw maqsetinde barlıq sharayatlar jaratıldı. Instituttıń materiallıq texnikalıq bazasın bekkemlew, oqıw procesine zamanagóy málimleme texnologiyaların engiziwge ayrıqsha dıqqat qaratıldı.

Házirgi waqıtta institutta 11 fakultet, 2 bólim, 32 kafedra bolıp, ulıwma 26 bakalavr tálim baǵdarı hám 19 magistratura qánigeliginde 17 mıńnan aslam jaslar bilim almaqta.

Ózbekstan Respublikası Prezidentiniń 2017-jıl 26-sentyabrdegi qararı tiykarında Ellikqala rayonı hám oǵan jaqın aymaqlarda jasaytuǵın studentlerdiń bilim alıwı, Qaraqalpaqstannıń qubla rayonları jáne Xorezm, Buxara wálayatları ushın pedagog kadrlar tayarlaw maqsetinde pedagogikalıq instituttıń Ellikqala pedagogika fakulteti shólkemlestirildi.

Álbette, bunday itibardıń nátiyjesinde institut professor-oqıtıwshılarınıń ilimiy dárejeliligi hám potencialı artıp, ilimiy-pedagogikalıq jumıslarda joqarı kórsetkishlerge erisken bolsa, studentler arasında ilim, bilimlendiriw, ádebiyat, kórkem óner, mádeniyat, sport hám basqa da tarawlarda xalıqaralıq hám respublikalıq dárejede úlken jetiskenliklerdi qolǵa kirgizgen jaslardıń sanı arta basladı.

Búgingi kúnde pedagogikalıq institutta 600 ge shamalas tájiriybeli professor-oqıtıwshılar studentlerge tálim-tárbiya berip kelmekte. Olardan 231 oqıtıwshı ilimiy dárejege iye. Sońǵı 3 jılda 82 professor-oqıtıwshı ilimiy jumısların tabıslı qorǵap shıǵıp, ilimiy dárejege iye boldı. Professor-oqıtıwshılar tárepinen ministrlik gúwalıǵına iye 55 sabaqlıq, 97 oqıw qollanba, 43 monografiya tayarlandı hám basıp shıǵarıldı.

Mámleketimiz ǵárezsizliginiń 33 jıllıq bayramı qarsańında oqıw dárgayınıń jańa oqıw imaratınıń paydalanıwǵa tapsırılıwı tek ǵana institut jámááti ushın emes, sonıń menen birge, pútkil Qaraqalpaqstan Respublikası xalqı ushın bayramǵa múnásip sawǵa boldı.

Mámleketimiz basshısınıń tikkeley itibarı hám ǵamqorlıǵı nátiyjesinde mámleketlik byudjet esabınan 76 milliard sum qarjı ajıratılıp, institut ushın 2 mıń orınlıq jańa oqıw imaratınıń qurıp pitkeriliwi hám paydalanıwǵa tapsırılıwı, sonıń menen birge, materiallıq-texnikalıq bazanı jetilistiriw maqsetinde oqıw imaratları rekonstrukciya islenip, jańadan laboratoriyalar, sport kompleksleri hám studentler turaq jaylarınıń qurılıp atırǵanı respublikamızdaǵı tuńǵısh bilim dárgayınıń 90 jıllıq torqalı toyına, sonıń menen birge, usı oqıw ornına atı berilgen ullı klassik shayırımız Ájiniyaz Qosıbay ulınıń 200 jıllıǵına múnásip sawǵa boldı, desek áyne haqıyqattı aytqan bolamız.

Jańa oqıw imaratında zamanagóy oqıw hám lekciya auditoriyaları, eń sońǵı texnika hám texnologiyalar menen úskenelengen laboratoriyalar, IT-inkubaciya, málimleme-resurs orayları, bıyılǵı oqıw jılınan baslap barlıq joqarı oqıw orınlarında engizilip atırǵan registrator ofisi hám basqa da kóplegen imkaniyatlar jaratılǵan.

Jaratılǵan sharayatlar hám imkaniyatlardan nátiyjeli paydalanıp atırǵan institut jaslarınıń tabısları kóz quwandırarlı dárejede bolmaqta.

Bir ǵana ótken oqıw jılında institut jasları arasınan 1 Prezident stipendiatı, 9 Nawayı, 1 Islam Karimov, 1 Ibrayım Yusupov, 1 Tólepbergen Qayıpbergenov, 1 Babur hám 1 Palhavon Mahmud atındaǵı mámleketlik hám 13 Ájiniyaz atındaǵı stipendiya jeńimpazları, sonday-aq, búgingi kúnge shekem sport tarawında 3 Jáhán, 8 Aziya, 150 den aslam Ózbekstan chempionları jáne 3 Zulfiya atındaǵı, sonday-aq, 8 «Nihol», 2 «Mard óǵlon» mámleketlik sıylıqları hám birneshe xalıqaralıq tańlawlardıń laureatları jetisip shıqtı.

Institutta bilimlendiriwdiń sapasın arttırıw, kadrlar tayarlawdıń jańa usılların engiziw maqsetinde xalıqaralıq abıraylı joqarı oqıw orınları hám ilimiy-izertlew orayları menen nátiyjeli baylanıslar ornatıldı.

Búgingi kúnde dúnyanıń «TOP-1000»lıq dizimine kiretuǵın 62 joqarı oqıw ornı menen shártnama hám memorandumlar dúzilgen bolıp, sonnan 15 joqarı oqıw ornı QS (Quacquarelli Symonds World University Ranks), THE (Times Higher Education) hám ARWU (The Academic Ranking of World Universities) xalıqaralıq reytinglerinen orın alǵan.

Usı shártnamalar tiykarında ótken jıl dawamında instituttıń 50 den aslam professor-oqıtıwshıları sırt ellerdegi joqarı oqıw orınları hám ilimiy-izertlew oraylarına qánigeligin jetilistiriw, seminar ótiw, ilimiy koncerenciyalarda qatnasıw, lekciya oqıw maqsetinde ilimiy stajirovkalarǵa jiberilgen bolsa, dúnyanıń «TOP-1000»lıq dizimine kiretuǵın joqarı oqıw orınlarınan 14 professor-oqıtıwshı hám qánigeler instituttıń ilimiy-pedagogikalıq jumıslarına shaqırıldı.

Házirgi waqıtta respublikamızdıń sociallıq-ekonomikalıq, jámiyetlik-siyasiy hám mádeniy turmısında óziniń ajıralmas ornına iye pedagogikalıq institut dáslepki jıllarda xalıqtı ǵalaba sawatlandırıw arqalı elimizdiń rawajlanıwına úles qosıp, xalqımızdıń abadan turmısın támiyinlewge xızmet etken bolsa, búgingi kúnde de usınday iygilikli jumısların dawam ettirip, keleshek iyeleriniń joqarı potenciallı, tereń bilimli, keń masshtablı oy-pikirge iye, intellektual jaslar bolıp shıǵıwı jolındaǵı óz qádiriyatlarına súyengen ilimiy-pedagogikalıq jumısların alıp bara beredi.

Konferenciyanıń tiykarǵı bóliminen soń instituttıń «Tumaris» xalıq ansambli hám talantlı studentleri, sonday-aq, kórkem óner sheberleriniń atqarıwındaǵı koncert baǵdarlaması qatnasıwshılardıń dıqqatına usınıldı.

Konferenciya belgilengen sekciyalar boyınsha óz jumısın dawam ettirdi.

Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı baspasóz xızmeti.