Búgin, 28-noyabr kúni Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutında XIX ásir qaraqalpaq ádebiyatınıń kórnekli wákili, klassik shayır, ullı sóz zergeri Ájiniyaz Qosıbay ulınıń tuwılǵanına 200 jıl tolıwına arnalǵan «Ájiniyaz Qosıbay ulınıń ádebiy miyrasın úyreniw» atamasındaǵı xalıqaralıq ilimiy-teoriyalıq konferenciya bolıp ótti.

Konferenciyanıń ashılıw plenar májilisine respublikamızdaǵı joqarı oqıw orınları, ilimiy-izertlew oraylarınan ilimpazlar, belgili jazıwshı hám shayırlar, nuranıw ustazlar, Ájiniyaz shayırdıń áwladları, institut professor-oqıtıwshıları, studentler hám ǵalaba xabar quralları wákilleri qatnastı.

Ilajda sózge shıqqanlar usı jıldıń 16-iyul kúni qabıl etilgen Prezidentimizdiń «Belgili qaraqalpaq shayırı hám oyshılı Ájiniyaz Qosıbay ulı tuwılǵan kúniniń 200 jıllıǵın keńnen belgilew haqqında»ǵı qararına muwapıq shayırdıń yubileyi respublikalıq hám xalıqaralıq kólemde keń túrde belgilenip atırǵanlıǵın atap ótti.

Ásirese, Prezidentimizdiń baslaması menen xalqımızdıń súyikli shayırınıń 200 jıllıǵı YuNESKO sheńberinde xalıqaralıq kólemde belgilenetuǵın yubileyler qatarına kirgizilgenligi xalqımızdı sheksiz quwanıshqa bóledi.

Ájiniyazdıń poeziyalıq dóretpeleri tek ǵana qaraqalpaq hám ózbek tillerinde basılıp qoymastan, túrk, ázerbayjan, inglis hám basqa da tillerge awdarılıp, óz aldına toplam bolıp baspadan shıǵarıldı. «Qaraqalpaqfilm» kinostudiyası tárepinen «Ájiniyaz» kórkem-publicistikalıq filmi súwretke alınıp, premerası ótkerildi. Sonıń menen birge, Ózbekstan Kórkem óner akademiyasında shayırdıń ómiri hám dóretiwshiligine baǵıshlanǵan kórgizbe, Tashkent mámleketlik ózbek tili hám ádebiyatı universiteti jáne Qaraqalpaq mámleketlik universitetinde Ájiniyaz Qosıbay ulınıń ádebiy miyrasın úyreniwge arnalǵan xalıqaralıq ilimiy-ámeliy konferenciyalar joqarı dárejede shólkemlestirildi. Respublikamız boylap hár bir oqıw ornında shayırdıń dóretiwshiligine arnalǵan kórkem-ádebiy kesheler ótkerilip, jaslar arasında Ájiniyazdıń qosıqların bunnan bılay da keń en jaydırıw maqsetinde hár qıylı tańlawlar shólkemlestirilmekte. Moynaq rayonındaǵı shayırdıń qoyımshılıǵı abadanlastırılmaqta.

Sózge shıqqanlar mámleketimiz basshısınıń tiyisli qararında Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutında Ájiniyaz muzeyin shólkemlestiriw boyınsha tiyisli wazıypalar belgilengenligi, bunıń ushın institut jámááti tárepinen nátiyjeli jumıslar ámelge asırılıp, muzeydiń saltanatlı ashılıwı shayır babamızdıń yubileyine múnásip sawǵa bolǵanlıǵın ayrıqsha atap ótti.

Konferenciyada Ájiniyaz Qosıbay ulınıń ómiri hám dóretiwshiligi, shayır shıǵarmalarınıń tek ǵana qaraqalpaq ádebiyatı emes, sonıń menen birgelikte, ózbek, qazaq, túrkmen hám basqa da túrkiy xalıqlar ádebiyatında tutqan ornı, XIX ásirdegi qaraqalpaq ádebiyatınıń rawajlanıwında Ájiniyaz dóretiwshiliginiń áhmiyeti, búgingi kúnde onıń shıǵarmalarınıń úyreniliwi hám keleshek áwladlarǵa jetkeriliwi sıyaqlı máseleler boyınsha bayanatlar jasaldı.

Ájiniyaz Qosıbay ulı dúnyanı tereń hám ótkir tanıp, qaraqalpaq xalqınıń ruwxıy dúnyasınıń bayıwına úlken úles qosqan, ádebiyatımızdı tek ǵana rawajlandırıp qoymastan, qońsılas xalıqlarǵa tanıstırǵan ullı tulǵa bolıp tabıladı.

Ózi jasaǵan dáwirde feodallıq qatnasıqları húkim súrip turǵan bolsa da, onıń aqıl-oyı bir neshe ásir aldıǵa rawajlanıp, «bul dúnyanıń kórki – adam balası» ekenligi haqqında gumanistlik sheshimge kelgenligi de onıń adamgershilik pazıyletlerin kórsetip beredi.

Ol qaraqalpaq ádebiyatında lirika, epikalıq poeziyanı rawajlandırıw menen birge, aytıs janrınıń da sheber dóretiwshisi bolıp tabıladı. Onıń Qız Meńesh penen aytısı shayırlar aytısınıń eń jaqsı úlgisi esaplanadı.

Ájiniyazdıń dóretiwshiligi xalıq arasınan XX ásirdiń 30-jıllarınan baslap jıynala baslaǵan. Dáslepki shıǵarmaları 1949-jılı baspadan shıqtı. Keyingi dáwirlerde 1960-, 1961-, 1965-, 1975-, 1988-, 1994-, 2014-jıllarda shayırdıń tańlamalı shıǵarmalarınıń jıynaǵı baspada járiyalandı. Ájiniyazdıń ómiri hám dóretiwshiligi ilimpazlar N.Dáwqaraev, Q.Ayımbetov, akademikler M.Nurmuhammedov hám H.Hamidov, sonday-aq, Á.Pirnazarov, B.Qálimbetov, A.Murtazaev, K.Mámbetov, Á.Paxratdinov, K.Allambergenov hám basqalar tárepinen ilimiy tiykarda izertlendi.

Konferenciyada bayanatshılar hám sózge shıqqanlar tárepinen shayır dóretiwshiligin bunnan bılay da xalqımız, ásirese, jaslarımız arasında, sonday-aq, xalıqaralıq kólemde keńnen úgit-násiyatlaw, shıǵarmaların shet tillerine awdarıw, sonıń menen birge, dóretpeleriniń jańa qırların ashıw maqsetinde ilimiy-izertlew jumısların alıp barıw sıyaqlı máseleler boyınsha pikir-usınıslar bildiridi.

Ilaj instituttıń qábiletli studentleri tárepinen shólkemlestirilgen saxnalıq kórinisler hám «Tumaris» xalıq ansambli aǵzaları atqarıwındaǵı koncert baǵdarlaması menen dawam etti.

Konferenciya juwmaǵında qatnasıwshılar institutta shólkemlestirilgen «Ájiniyaz muzeyi» menen tanıstı.

NMPI baspasóz xızmeti.