ÁJINIYAZ ATÍNDAǴÍ NÓKIS MÁMLEKETLIK PEDAGOGIKALÍQ INSTITUTÍ

«Máńgilik tulǵalar»: NMPIde Áliysher Nawayı hám Zahiriddin Muhammed Babur dóretiwshiligine arnalǵan konferenciya bolıp ótti

Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutında túrkiy xalıqlar ádebiyatınıń kórnekli wákili, ózbek ádebiy tiliniń tiykarın salıwshısı, shayır hám mámleketlik ǵayratker, ǵázzel múlkiniń sultanı Áliysher Nawayınıń tuwılǵanına 582 jıl, sonday-aq, shayır hám mámleketlik ǵayratker, óz dáwiriniń ullı tariyxshı ilimpazı Zahiriddin Muhammed Baburdıń tuwılǵanına 540 jıl tolıwı múnásibeti menen «Máńgilik tulǵalar» atamasında ilimiy-ámeliy konferenciya hám kórkem-ádebiy keshe bolıp ótti.

Ilajdı instituttıń jaslar máseleleri hám ruwxıy-aǵartıwshılıq isleri boyınsha birinshi prorektorı Q.Qodirov basqarıp bardı.

Konferenciyada instituttıń qazaq tili hám ádebiyatı kafedrasınıń baslıǵı, filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı, docent Írıstı Quttımuratova «Áliysher Nawayı danalıǵınıń qazaq tiline awdarılıwı»,
qaraqalpaq ádebiyatı kafedrasınıń doktorantı, filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı Qabıl Mámbetov «Babur shıǵarmalarında tasawwıf ideyaları», ózbek ádebiyatı kafedrasınıń docenti, filologiya ilimleri boyınsha filosofiya doktorı Nodira Allambergenova, sonday-aq, ózbek tili hám ádebiyatı tálim baǵdarınıń 4-kurs studenti Dilfuza Ismayılova «Áliysher Nawayı ómiri hám dóretiwshiliginiń úyreniliwi» atamalarındaǵı ózbek hám inglis tillerinde bayanatlar jasadı.

«Áliysher Nawayı xalqımızdıń sanası hám oy-pikir dúnyası, kórkem mádeniyatı tariyxında pútkil bir dáwirdi qamtıp alatuǵın ullı insan, milliy ádebiyatımızdıń teńsiz tulǵası, milletimizdiń maqtanıshı, dańq-abırayın dúnyaǵa kórsete alǵan ólmes sóz sheberi bolıp esaplanadı. Eger bul ullı insandı danıshpan desek, ol danıshpanlardıń danıshpanı, oyshıl desek, oyshıllardıń oyshılı, shayır desek, shayırlardıń sultanı esaplanadı», — dep aytıp ótken edi birinshi Prezidentimiz I.A.Kárimov.

Áliysher Nawayınıń bay hám kóp qırlı dóretiwshiligi tek ǵana ózbek ádebiyatında emes, sonıń menen birge, dúnya ádebiyatında da salmaqlı orınǵa iye. Nawayı lirikalıq, epikalıq hám filosofiyalıq dóretpeleri menen XV ásir ádebiyatında tereń iz qaldırdı. Ullı shayırdıń shıǵarmaları ózi ómir súrip turǵan dáwirdiń ózinde Qıtaydan baslap Kishi Aziyaǵa shekem jetip bardı. Házirgi waqıtta da pútkil dúnya xalıqları onıń shıǵarmaların súyip oqıydı.

«Hamsa» dástanı Nawayı dóretiwshiliginiń eń biyik shıńı bolıp tabıladı. Bul shıǵarma ózbek ádebiyatınıń dańqın dúnyaǵa kórsetip, jáhán ádebiyatınıń eń jaqsı úlgileriniń birine aylandı.

Nawayınıń dóretiwshiligine názer awdarsaq, poeziyanıń 16 túrli janrında dóretiwshilik etkenligin kóriw múmkin. Bular ǵázzel, rubayı, tuyıq, fard, qita, muhalles, musaddes hám t.b. Usınday janrlarda Nawayı sıyaqlı dóretiwshilik etken shayırlar derlik joq. Ullı shayır qosıq jazǵanda tek ǵana ózbek tilinen emes, al basqa da tillerden nátiyjeli paydalanǵan.
Bayanatshılar tárepinen Áliysher Nawayınıń ádebiy miyrasların úyreniw, qaytadan baspadan shıǵarıw, xalıqqa jetkeriw jumısları ǵárezsizlik dáwirinde joqarı itibarda bolǵanlıǵın atap ótti.

Mámleketimiz basshısı Sh.Mirziyoyev shayır, ilimpaz hám mámleketlik ǵayratker Zahiriddin Muhammed Babur haqqında toqtalıp:

«Babur mırza xalqımızdıń ullı perzenti. Ádebiyat, ilim, máripat kózqarasınan ol biz benen birge ómir súrmekte. Ózligimizdi ańlap, ullı tariyxımızdı jaslarǵa túsindirsek, ilim-máripattı rawajlandırsaq, hesh qashan kem bolmaymız», — dep aytıp ótken edi.

Shayır, ilimpaz hám mámleketlik ǵayratker Zahiriddin Muhammed Baburdıń ómiri hám dóretiwshiligi kóplegen ásirlerden berli úlken qızıǵıwshılıq penen úyrenip kelinbekte. Bul bolsa onıń shıǵarmalarınıń jámiyetimiz turmısında qanshelli úlken áhmiyetke iye ekenligin bildiredi.

Ǵárezsizlik qarsańında tariyxıy haqıyqatlıqtı tiklew, Baburdıń ádebiy, tariyxıy miyrasların úyreniwge de ayrıqsha itibar qaratıldı. Atap aytqanda, 1989-jılı «Baburnama» kitabı 200 mıń nusqada basıp shıǵarılǵan bolsa, 1990-jılı oktyabr ayında bul ullı shıǵarmanıń dóretilgenine 460 jıl tolıwı respublikamız hám dúnya kóleminde keń túrde belgilendi.

Ózbek hám túrkiy xalıqlar, sonıń menen birge, dúnya ádebiyatında óz ornına iye máńgilik tulǵalar – Áliysher Nawayı hám Zahiriddin Muhammed Baburdıń ádebiy miyrasların ele de tereń úyreniw, jas hám keleshek áwladlarǵa jetkeriw parızımız hám qarızımız bolıp tabıladı.

Ilaj Túrkiy tiller fakultetiniń talantlı jasları atqarıwındaǵı ullı tulǵalardıń ómiri hám dóretiwshiligi sáwlelengen kórkem-ádebiy bólim menen dawam etti.

NMPI baspasóz xızmeti.