Qaraqalpaqstan Respublikası Nókis rayonı aymaǵındaǵı Kerder mádeniyatına tiyisli «Haywanqala» tariyxıy esteliginde usı jıldıń 3-may sánesinen baslap arxeologiyalıq qazıw jumısları ámelge asırılmaqta.

Xalıqaralıq kólemde ótkerilip atırǵan ekspediciyanıń arxeologiyalıq qazıw jumısları menen tanısıw maqsetinde respublikamızda jumıs alıp barıp atırǵan bir qatar ǵalaba xabar quralları wákilleri, jurnalistler hám blogerler ushın institut baspasóz xızmeti tárepinen media-tur shólkemlestirildi.

Rossiya Federaciyasınıń Qazan federal universiteti hám Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı arasında dúzilgen birge islesiw shártnaması tiykarında shólkemlestirilgen bul xalıqaralıq arxeologiyalıq ekspediciyaǵa Rossiya Federaciyası Tatarstan Respublikası Ilimler Akademiyası A.X.Xalikov atındaǵı Arxeologiya institutınıń direktorı, tariyx ilimleriniń doktorı, professor Ayrat Sitdikov, usı instituttıń úlken ilimiy xızmetkerleri Renat Valiev, Antonina Gubaydullina, Moskva mámleketlik universitetinen izertlewshiler Nikolay Tkach, Elena Lısenko, sonday-aq, instituttıń Tariyx fakulteti professor-oqıtıwshıları hám student-jasları qatnaspaqta.

Institut rektoratınıń tikkeley qollap-quwatlawı menen bıyılǵı ekspediciya joqarı shólkemleskenlik penen ótkerilmekte. Bul jerde ekspediciya qatnasıwshıları ushın barlıq qolaylıqlar jaratılǵan.

Student-jaslar arxeologiyalıq qazıw procesinde tikkeley qatnasıp, teoriyalıq bilimlerin ámeliyatta bekkemlep, zamanagóy arxeologiyalıq metodlardı ózlestirmekte. Olar taxometr, teodolit, nivelir sıyaqlı zárúr ásbaplar menen islew, qazılma orınların ólshew hám kartaǵa túsiriw, arxeologiyalıq tabılmalardı tazalaw, dizimge alıw, konservaciyalaw jáne saqlaw usılları boyınsha ámeliy kónlikpelerge iye bolmaqta.

Studentlerge qazıw jumıslarınan tısqarı sırt elli ilimpazlar hám ámeliyat basshıları tárepinen ámeliy kórgizbeli sabaqlar ótilip, onda arxeologiyalıq qazıw jumısların alıp barıw tártip-qaǵıydaları, qazıw jumısları waqtında paydalanılatuǵın ásbap-úskeneler jáne qazıw waqtında tabılǵan tabılmalar boyınsha maǵlıwmatlar berip barılmaqta.

Sonıń menen birge, studentlerdiń bos waqtın mazmunlı ótkeriw maqsetinde hár qıylı kewilashar ilajlar da shólkemlestirilmekte.

«Haywanqala» tariyxıy esteliginde ámelge asırılıp atırǵan xalıqaralıq ekspediciyadan gózlengen baslı maqset arxeologiyalıq qazıw nátiyjesinde tabılǵan buyımlar hám mádeniy qatlamlar boyınsha xalıqaralıq ilimiy pikirdi qáliplestiriw, sonday-aq, ilimiy juwmaqlar shıǵarıw boyınsha belgilengen jumıslardı orınlawdan ibarat.

Bunıń ushın institut tárepinen arnawlı shatırlar hám qazıw jumıslarında paydalanılatuǵın arxeologiyalıq ásbap-úskeneler satıp alındı.

«Hawanqala» (yamasa Kerder qalası) mámleketimizdiń orta ásirlerdegi bay tariyxınan dárek beriwshi esteliklerdiń biri bolıp tabıladı. Esteliktiń házirgi waqıtta saqlanǵan aymaǵı 19 gektardı quraydı.

Bul jerde dáslep 1947-jılı S.P.Tolstov basshılıǵındaǵı Xorezm arxeologiyalıq ekspediciyası tárepinen izertlew alıp barılǵan bolsa, keyin ala Qaraqalpaqstan Tariyx, til hám ádebiyat institutınıń arxeologiyalıq izertlew otryadı, 1961-1967-jıllarda arxeologlar A.V.Gudkova hám V.N.Yagodin, sonday-aq, 1995-2000-jıllarda Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutı arxeolog ilimpazları tárepinen arxeologiyalıq izertlewler júrgizilgen.

Búgingi kúnde estelikte ámelge asırılıp atırǵan qazıw jumısları nátiyjesinde 100 den aslam mıs teńgeler, 30 ǵa shamalas shiyshe ıdıslarınıń bólekleri, ılaydan islengen balalar oyınshıǵı, tandır, temirden islengen oraq bólegi, ılaydan islengen shar, súyekten islengen qamshı sabınıń bir bólegi jáne mıstan soǵılǵan belbew tutqıshı sıyaqlı tabılmalar anıqlandı.

Bul tabılmalar aymaqta ónermentshilik, sawda-satıq hám kúndelikli turmıs mádeniyatı, sonday-aq, sol dáwir xalqınıń sociallıq turmısı jáne xojalıq jumısları haqqında áhmiyetli maǵlıwmatlardı beredi.

«Haywanqala» esteliginiń joqarǵı mádeniy qalamınan tabılǵan tabılmalar IX-XI ásirler menen baylanıslı.

Toplanǵan materiallar tiykarında ilimiy-izertlew jumısların alıp barıw, olardıń nátiyjelerin keń jámiyetshilikke, sonıń ishinde, xalıqaralıq kólemde járiyalaw, instituttıń Tariyx fakulteti studentleriniń teoriyalıq bilimlerin ámeliyat barısında bekkemlew, sırt ellerdegi joqarı oqıw orınları hám ilimiy orayları menen tıǵız birge islesiwdi jolǵa qoyıw xalıqaralıq ilimiy-arxeologiyalıq ekspediyasınan kútilip atırǵan ámeliy nátiyjeler bolıp esaplanadı.

Maǵlıwmat ornında atap ótiw kerek, «Haywanqala» tariyxıy esteliginde xalıqaralıq arxeologiyalıq ekspediciya sheńberinde qazıw jumısları usı jıldıń 30-may kúnine shekem dawam etedi.

Sonıń menen birge, xalıqaralıq ekspediciya tárepinen ámelge asırılǵan jumıslardıń nátiyjeleri boyınsha xalıqaralıq ilimiy konferenciya shólkemlemlestiriliwi názerde tutılǵan.

NMPI baspasóz xızmeti.