Nukus davlat pedagogika instituti tarixi 1934 yildan boshlanadi. O’sha paytda Qoraqalpog’istonning sobiq poytaxti bo’lgan To’rtko’l shahrida birinchi marta xalq ta’limi tizimi mutaxassislarini tayyorlashga qaratilgan oliy o’quv yurti ochildi. Ko’plab davlat arboblari, respublikaning xalq ta’limi va xo’jaligi, fan va madaniyat sohalarida xizmat ko’rsatgan xodimlar turli yillarda Nukus pedagogika institutida tahsil olishgan. Uning bitiruvchilari – O’zbekistonning turli viloyatlari, qo’shni Turkmaniston, Qozog’iston, shuningdek, Markaziy Osiyoning boshqa respublikalari va yaqin xorijiy mamlakatlar aholisi – o’sib kelayotgan avlodni tarbiyalash ishiga salmoqli hissa qo’shdilar. Institut o’zining faxriy bitiruvchilari bilan haqli ravishda faxrlanadi, ular orasida 6 nafar akademik va 5 nafar O’zbekiston Qahramonlari bor. O’rnatilganidan beri institut bir necha bosqichlarni bosib o’tdi. U To’rtko’l davlat o’qituvchilar instituti sifatida faoliyat ko’rsatishni boshlaganidan so’ng, Nukus shahriga ko’chirilganidan so’ng, Qoraqalpog’iston davlat pedagogika instituti deb qayta nomlandi.

         Ushbu maqomda oliy o’quv yurti 70-yillarning o’rtalariga qadar faoliyat ko’rsatdi, 1976 yilda unga Nukus davlat universiteti, keyinchalik esa 90-yillarning boshida Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti maqomi berildi. 1991 yilda O’zbekiston Mustaqillikka erishganidan so’ng, mamlakatda pedagog kadrlarni tayyorlash va ta’lim sifatini oshirish bo’yicha yangi yondashuv (Ta’lim to’g’risidagi qonun va Kadrlarni tayyorlash milliy dasturi) jadal rivojlana boshladi. Shu munosabat bilan Qoraqalpog’iston Respublikasining poytaxti Nukus shahrida o’sha yili QDU negizida hozirda Nukus davlat pedagogika instituti (NGPI) qayta tashkil etildi, u 1992 yildan beri XIX asr o’rtalarida Orolbo’yi bo’ylab mashhur mutafakkir va qoraqalpoq she’riyatining yorqin klassiklaridan biri bo’lgan Ajiniyoz nomini olib kelgan.

         Institutning o’quv-ta’lim jarayoni institutning 8 ta fakultetida amalga oshiriladi, bu yerda 20 ta bakalavriat yo’nalishi bo’yicha xalq ta’limi tizimi mutaxassislari tayyorlanadi. Talabalar bilan oliy ta’lim tizimining malakali xodimlari shug’ullanadi, ular orasida -1 akademik; 17 ta fan doktorlari, professorlar, 107 ta fan nomzodlari va dotsentlar. Institut o’qituvchilari – xizmat ko’rsatgan fan va xalq ta’limi arboblari, davlat mukofotlari laureatlari, xalq ta’limi a’lochilari va jamiyat oldidagi xizmatlari uchun orden va medallar bilan taqdirlangan jamoat arboblari. Institut negizida faoliyat ko’rsatayotgan magistratura bo’limi bakalavriat bitiruvchilariga 13 ta magistratura mutaxassisligidan biri bo’yicha ta’limni davom ettirish imkonini beradi. magistratura mutaxassisliklari). Ilm-fanga katta e’tibor qaratilmoqda. Bu yerda olib borilayotgan ilmiy tadqiqotlar markazida qoraqalpoq xalqining tarixi, arxeologiyasi va etnomadaniyati, uning og’zaki va yozma merosi joylashgan.

        Shuningdek, bu yerda Orol muammosining kelib chiqish sabablari o’rganilmoqda va mintaqadagi ekologik vaziyatni barqarorlashtirish va uning flora va faunasini saqlab qolishga qaratilgan ilmiy usullar ishlab chiqilmoqda. Institutning moddiy-texnik bazasi zamonaviy talablar va xalqaro standartlarga javob beradi. Ilmiy-pedagogik faoliyatni, shuningdek, darsdan tashqari vaqtlarda talabalarning madaniy dam olishini tashkil etish uchun barcha zarur narsalar mavjud: ilmiy laboratoriyalar, lingafon xonasi, zamonaviy kompyuter va multimedia texnikalari bilan jihozlangan axborot-resurs markazi, o’qish zali va elektron kutubxona, sport majmualari, oshxona va talabalar yotoqxonasi.

        Nukus pedagogika instituti talabalari – har yili o’tkaziladigan respublika talabalar olimpiadalarining turli o’quv fanlari bo’yicha ishtirokchilari va g’oliblari, Ulug’bek va Navoiy nomidagi Prezident stipendiyasi va davlat stipendiyalari nomzodlari, Mendeleyev nomidagi xalqaro stipendiya stipendiatlari, «Kelajak ovozi» jamg’armasi va «Forum» jamg’armasi stipendiatlari, KVN superligi sovrindorlari, voleybol bo’yicha Universiada va turli turnirlar chempionlari, futbol bo’yicha Qoraqalpog’iston Respublikasi chempionlari. NDPIning voleybol bo’yicha ayollar jamoasi O’zbekiston Respublikasining oliy ligasida ishtirok etadi. «Tumaris» institutining o’zboshimchalik bilan shug’ullanuvchi talabalar ansambli har yili Nukus va Toshkent shaharlarida «Navro’z» va «Mustaqillik kuni» umumxalq bayramlarini nishonlashda ishtirok etadi.