10 September 2018

6-sentyabr kúni Ájiniyaz atındaǵı Nókis mámleketlik pedagogikalıq institutında Ózbekstan Respublikası Ilimler Akademiyasınıń Qaraqalpaqstan bólimi Qaraqalpaq gumanitar ilimiy izertlew institutı arxeologiya bóliminiń baslıǵı, Ózbekstan Qaharmanı, tariyx ilimleriniń kandidatı Ǵayratdin Xojaniyazovtıń tuwılǵanına 70 jıl tolıwı múnásibeti menen ilimiy konferenciya bolıp ótti.

Konferenciyanı institut rektorı Bayram Otemuratov ashtı hám alıp bardı. Rektor B.Otemuratov ilimpaz, ustaz Ǵ.Xojaniyazovtı yubiley sánesi menen qutlıqlap, oǵan bekkem densawlıq, jumıslarında tabıs tiledi hám instituttıń «Húrmetli professorı» ataǵın, sonday-aq, sawǵalardı saltanatlı jaǵdayda tapsırdı.

Konferenciyada tariyx ilimleriniń doktorı, professor Muhammedsherip Qıdırniyazov «Aral boyı arxeologiyasın izertlewde Ózbekstan Qaharmanı, arxeolog Ǵ.Xojaniyazovtıń ómir máwritleri hám ilimiy xızmetleri» atamasında, tariyx ilimleriniń kandidatı, professor Maqset Tilewmuratov «Ǵ.Xojaniyazov – Qaraqalpaqstan mádeniyatı tariyxın izertlewshi alım» atamasında bayanat jasadı.

Atap ótilgenindey, arxeolog Ǵ.Xojaniyazov 1980-jıllardan baslap óz aldına Arqa qaraqalpaq, Qubla qaraqalpaq, Qızıl qala, Jampıq qala, Mizdaqxan arxeologiyalıq ekspediciyaların shólkemlestirdi hám olarǵa basshılıq etti. YuNESKOnıń 1989-1991-jıllardaǵı «Ullı Jipek jolı – dialog jolı» xalıqaralıq ekspediciyasında Xiywa, Xojeli, SHımbay qalalarınıń jasın anıqlaw boyınsha ilimiy izertlew jumıslarına belsene qatnastı. Ol 1995-jıldan házirgi kúnge shekem dawam etip kiyatırǵan «Qaraqalpaqstan – Avstraliya» xalıqaralıq arxeologiyalıq ekspediciyasınıń tiykarǵı atqarıwshılarınıń biri bolıp tabıladı. Bıyılǵı jıldan baslap AQSHtıń Predyu, Boston hám Kaliforniya universitetleriniń arxeologları menen Qıyat oazisi esteliklerinde izertlew jumısların alıp barmaqta.

Ilimpaz Ǵ.Xojaniyazov basshılıǵında áyyemgi hám orta ásir Aral boyı aymaqlarındaǵı Aqshúńgil, Aqshaxan qalanıń uzın diywalı, Dáli qala, Mizdaqxandaǵı Sulayman Xaddadiy Musaviy kompleksi – Aq xanako, Qırantaw zardushtiylik nekropolı, Ketmenshi baba, Porlıtaw minarası sıyaqlı birneshe jańa arxeologiyalıq obektler ashıldı hám izertlew jumısları júrgizilmekte.

Sonday-aq, tikkeley onıń qatnasıwında qaraqalpaq xalqınıń ádiwli perzentleri Jiyen jıraw, Ájiniyaz, Ótesh, Murat shayx, Erejep biy, Aǵa baba Qulshı ulı hám basqa da tariyxıy tulǵalardıń jerlengen orınları anıqlandı hám atları máńgilestirildi.

Konferenciyada Qaraqalpaqstan Respublikasınıń belgili mámleketlik hám jámiyetlik ǵayratkerleri Qállibek Kamalov, Úbbiniyaz Áshirbekov, akademik Jumanazar Bazarbaev, Qaraqalpaqstan Jazıwshılar awqamı baslıǵı Keńesbay Kárimov hám basqa da kóplegen jámiyet aldınǵıları, jazıwshı hám shayırlar sózge shıǵıp, yubiley jasın belgilep atırǵan ilimpaz Ǵ.Xojaniyazovǵa uzaq ómir, ilim jolında talmas kúsh-jiger, jumıslarında tabıslar tiledi.

Mámleketlik hám jámiyetlik ǵayratker Q.Kamalov ilimpazdıń qaraqalpaq ilimindegi girewli ornı haqqında ayta kelip, «Ǵayratdin – qaraqalpaq arxeologiya iliminiń juldızı» ekenligin, Ú.Áshirbekov tariyxshı ilimpazlar kóp ekenligi, biraq Ǵ.Xojaniyazovtay bolıp kóp jıllar dawamında óz kásibine shın ıqlas qoyǵan, ilim pidayıları sanawlı ekenligin, al akademik J.Bazarbaev bolsa institut tariyxında «Húrmetli professor» ataǵınıń Ibrayım Yusupov, Tólepbergen Qayıpbergenovlar sıyaqlı belgili tulǵalar menen birge Ǵ.Xojaniyazovqa da nesip etkeni úlken quwanısh bolǵanı, onıń arxeologiya ilimindegi pidayılıǵı nátiyjesinde Qaraqalpaqstan topıraǵı astında saqlanıp jatırǵan neshe mıń jıllıq tariyxqa sırt elli ilimpazlardıń da qızıǵıp, izertlew jumıslarında qatnasıp atırǵanın maqtanısh penen tilge aldı. Jazıwshı K.Kárimov bolsa qaraqalpaq ádebiyatında tariyxıy shıǵarmalardı dóretiwde arxeologtıń miynetlerinen ilimiy dárek sıpatında paydalanıp atırǵanın bildirip, onıń ilimi ádebiyatımızdıń rawajlanıwına da úlken úles qosıp atırǵanın aytıp ótti.

Konferenciya juwmaǵında yubiley iyesi, ilimpaz Ǵ.Xojaniyazov sózge shıǵıp, óz miynetleriniń joqarı dárejede bahalanıp atırǵanınan quwanıshlı ekenligin hám konferenciyada shıǵıp sóylegen, qatnasqanlarǵa sheksiz minnetdarshılıq bildirdi.
Maǵlıwmat sıpatında atap ótiw kerek, arxeolog Ǵayratdin Xojaniyazovtıń miynetleri húkimetimiz tárepinen joqarı bahalanıp, 2003-jılı «Mehnat shuhrati» ordeni menen sıylıqlanǵan bolsa, 2008-jılı «Ózbekstan Qaharmanı» mámleketlik ataǵı berildi.
 
Islam Matekov,
NMPI baspasóz xatkeri.

Tags: